قنوت

مرکز توزیع و نشر محتوای نماز

قنوت

مرکز توزیع و نشر محتوای نماز

منتخب برترین وبلاگ استان گیلان در مسابقات فرهنگی هنری آموزش و پرورش گیلان در سال تحصیلی96-97
قنوت

اَللّهُمَّ عَجِّل لِوَلیِّکَ الفَرَج

حدیث هفته:
الصَّلاهُ تَسوَدُّ وَجه الشَّیطان
نماز چهره شیطان را سیاه می کند.

نهج الفصاحه، ص ۳۹۶

صلوات

آخرین نظرات
  • ۳۰ فروردين ۹۷، ۱۱:۰۳ - گرافیست ارشد
    سپاسس
نویسندگان

نقش نماز در خانواده بخش دوم

يكشنبه, ۵ آذر ۱۳۹۶، ۰۸:۲۰ ق.ظ

آرامش روانی خانواده



آیه شریفه‌ «الا بذکر اللّه تطمئن القلوب؛ [۱] (حکایت از آن دارد که) با یاد خدا دل‌ها آرامش می‌گیرد». دل پایگاه نفس آدمی است و آنگاه که دل آرام گیرد، نفس انسان نیز اطمینان می‌یابد. پس برای داشتن دلی آرام و قلبی مطمئن باید به ذکر باری تعالی پرداخت. و قرآن می‌فرماید: «و لذکر اللّه اکبر؛ [۲] ذکر اکبر خدا نماز است»؛ نتیجه آن که چون گویندگان ذکر الهی که دل‌هایی آرام و نفوسی مطمئن دارند، گرد هم آیند و خانواده‌ای را شکل بخشند، آن خانواده از آرامش برخوردار است و در خانه آرام، صفا و صمیمیت موج می‌زند و مالامال از نور خداست.
در خانه ما رونق اگر نیست صفا هست هر جا که صفا هست در آن نور خدا هست
نماز خواندن و انجام عبادت، برای نمازگزار آرامش روانی پدید می‌آورد و دل مؤمن را امنیت می‌بخشد، آن‌هایی که توفیق بیشتری در برگزاری نماز داشته‌اند، به آرامش بیشتری نیز دست یافته‌اند. یعنی آن‌ها که علاوه بر انجام فرایض مبادرت به خواندن نوافل نیز نموده‌اند، در بررسی‌های موردی آرامش بیشتری را گزارش کرده‌اند و همین باعث شده تا دیگران را نیز به انجام نوافل توصیه کنند. سخن چنین کسانی این است که:
برخیز که عاشقان به شب راز کنند گرد در و بام دوست پرواز کنند
هر در که بود فراز بر خود بندند الا در دوست را که شب باز کنند
آنان حلاوت عبادت خالص در شب و رازگویی با خداوند عالمیان را دریافته‌اند، چرا که شب فرصتی مناسب‌تر برای عبادت بی‌ریاست. قرآن می‌فرماید: «انّ ناشئة اللّیل هی اشدّ وطاً و اقوم قیلا؛
[۳] مسلّماً نماز و عبادت شبانه پابرجاتر و با استقامت‌تر است» پس فقط صاحبان خلوص و عاشقان عبادت خدا، شیرینی راز و نیاز با او را درمی‌یابند و می‌توان گفت: شرح این واقعه را مرغ سحر داند و بس تو چه دانی که شب سوختگان چون گذرد
پس برگزاری نماز به طور مداوم و محافظت بر آن، رمز دست یافتن به آرامش روانی است. اینک به اختصار برخی از نقش‌هایی که نماز در آرامش روانی دارد، مرور می‌کنیم:

عدم احساس گناه و یا کاهش آن



آدمی آنگاه که به سجاده می‌نشیند تا با خدا راز گوید، باید هوشیار باشد. چرا که قرآن می‌فرماید «لا تقربوا الصّلاة و انتم سکاری؛ [۴] آنگاه که مست هستید، نزدیک نماز نشوید». پس لازمه مقبولیت و پذیرش نماز، دور بودن از ناهشیاری و مستی است. «انّ الصّلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر؛ [۵] نماز آدمی را از فحشا و منکرات باز می‌دارد». شرب خمر، مستی، غفلت و دیگر گناهان و آلودگی‌ها در پرتو نماز محو و نابود می‌شوند. با حذف گناهان فضای روح و روان انسان پاک و مصفّا می‌شود و در نتیجه آرامش و اعتماد به نفس به دست می‌آید. نماز شستشوگر روان از گناه است و قلبی که در آن تاریکی گناه نباشد از آرامش و اطمینان و صفا لبریز می‌شود. چنان که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) فرموده انسانی که نمازهای پنجگانه را به جای می‌آورد، مانند آن است که در رودی پنج بار شنا کرده و از آلودگی‌ها به در آمده است. پس نماز مانع ابتلا به آلودگی و گناهان است و نیز به سبکی بار گناه آدمی می‌انجامد. زیرا قرآن می‌فرماید: «انّ الحسنات یذهبن السّیئات؛ [۶] به درستی نیکی‌ها، بدی‌ها و گناهان را می‌زدایند» و از بین می‌برند و نماز یکی از برترین حسنات است.
پس اگر احساس گناه را عامل ایجاد اضطراب و ناامنی بدانیم و گناه نکردن و یا انجام عملی را که گناه و احساس گناه را تخفیف بدهد وسیله ایجاد مانع انجام گناه می‌گردد و اگر فردی گناهی را مرتکب شده انجام نماز که یکی از حسنات ممتاز است ـ گناه او را تخفیف می‌دهد و آدمی در اثر عدم انجام گناه و یا داشتن احساس تخفیف گناه آرامش پیدا می‌کند، می‌توان نتیجه گرفت که به این دلیل نماز عامل مهمی در جهت دست یافتن به آرامش روانی است و چون این امر در خانه رخ دهد، و یکایک اعضای خانواده نمازگزار باشند، همگی با هم آرامش روانی را در خانه به ارمغان می‌آورند و در پناه آن با موفقیت زندگی می‌کنند. زیرا احساس گناه در همه آنان کاهش می‌یابد.
امروزه که مساله بزهکاری و بویژه بزهکاری‌های نوجوانان در سراسر جهان، ذهن ‌اندیشه‌وران را به خود معطوف نموده است، اگر بتوانیم فرهنگ خواندن نماز را گسترش دهیم می‌توانیم مانع بروز بزهکاری‌ها شده و یا آن‌ها را به میزان قابل توجهی کاهش دهیم. تجارب نگارنده در کانون اصلاح و تربیت تهران نیز حاکی از آن است که در میان بزهکارانی که در کانون حضور می‌یافتند، نوجوانان نمازگزار کمتر بودند. پس با توجه دادن نوجوانان و دیگر اعضای خانواده به نماز، تحقق بخشیدن به خانواده‌ای بسامان را زمینه‌سازی نماییم. چرا که با عدم ارتکاب جرم توسط اعضای خانواده، آرامش بر آن حکمفرما می‌شود. و دیگر کسی نگران ارتکاب جرم توسط دیگری نیست و از عاقبت بد دیگری نمی‌هراسد. زیرا که نماز آنان را از فرجام بد مصون داشته است.

وحدت شخصیت و انسجام خانوادگی


خواندن نماز موجب دست یافتن به وحدت شخصیت می‌شود. شخصیت برخوردار از توحید به گونه‌ای است که جنبه‌های گوناگون آن با یکدیگر در تضاد نیستند. یعنی فرد آنچه که در اعتقاد بدان باور دارد، در عمل نیز بر اساس باورهای خویش عمل می‌کند و چون اینگونه رفتار می‌کند، خود نیز در خویشتن تضاد نمی‌یابد و در نهایت به یکپارچگی (خویشتن) دست می‌یابد به نحوی که جنبه‌ای از شخصیت فرد، جنبه دیگر شخصیت او را تایید می‌کند و انسان به هنگام برخورد با او احساس می‌کند که با فردی هماهنگ و بسامان مواجه شده است. حال باید پرسید نماز چگونه موجبات تحقق وحدت را در شخصیت آدمی فراهم می‌آورد؟
انسان مؤمن به هنگام نماز سخن از خدای واحد و یگانه به میان می‌آورد، او را اللّه خطاب می‌کند و رب عالمیان می‌نامد. (آیه «قل هو اللّه احد؛
[۷] بگو: خداوند یکتا و یگانه است» به نحو بارزی حکایت از وحدت باری دارد.) و همین باور داشتن به خدای یگانه، پیام آور وحدتی درونی برای آدمی است. آنچه که باعث تشتت و تفرقه می‌شود، ایمان داشتن به ربّ‌های گوناگون است. قرآن می‌فرماید: «أارباب متفرقّون خیر‌ام اللّه الواحد القهّار؛ [۸] آیا داشتن رب‌های متفرق خوب است یا ایمان داشتن به خداوند واحدی که قهار است؟» قرآن وجود خدایی جز خدای یگانه را نفی می‌کند و می‌فرماید: «لو کان فیهما الهة الاّ اللّه لفسدتا؛ [۹] و بر فرض محال اگر چنین می‌شد فساد درون آدمی را نیز به علت تعدد الهه در بر می‌گرفت» و آنان که اکنون، به وجود ارباب متفرق قائلند، از وحدت درونی بی‌بهره و در شخصیت خود دارای تضاد هستند. اعضای خانواده نیز اگر همه با یکدیگر به اقامه نماز بپردازند و همه به وحدت درونی دست یابند، در بیرون نیز با یکدیگر همگونی و هماهنگی خواهند داشت و این موجبات آرامش روانی را برای آنان در پی خواهد داشت. زیرا نه با یکدیگر تضادی دارند و نه والدین با فرزندان خویش اختلافی جدی خواهند داشت.
سؤال این است که چه کسانی بیشتر فرزندان را در موقعیت مضاعف قرار می‌دهند. آن‌ها که در درون خویش تضادی دارند و یا آن‌ها که با دیگری دارای تضاد هستند. نماز، تضادهای درونی فرد را کاهش می‌دهد. زیرا که به شخصیت فرد وحدت و یکپارچگی می‌بخشد و دیگر آن که افراد وحدت یافته در سایه نماز را با یکدیگر منسجم و متحد می‌سازد. لذا بین آن‌ها تفرقه و تضادی جدی و عمیق وجود ندارد و تعارض مهم هم در خانواده دیده نمی‌شود. در اثر نبود تعارض و یا از بین رفتن آن، کمتر شاهد بروز اضطراب در محیط خانه خواهیم بود. بدین ترتیب امنیت بیرونی در محیط خانواده حاصل امنیت درونی اعضای آن است که در پرتو انوار الهی ظهور و بروز پیدا می‌کند. پس نماز می‌تواند وحدت و امنیت درونی و بیرونی را فراهم آورد و محیط خانواده را متحد و یکپارچه سازد تا همگی به راحتی بتوانند به ریسمان الهی چنگ زنند و متفرق نگردند «و اعتصموا بحبل اللّه جمیعاً و لا تفرقوا؛
[۱۰] و همگی به ریسمان خدا ( قرآن و اسلام و هر گونه وسیله ارتباط دیگر) چنگ زنید، و پراکنده نشوید». بدین ترتیب ملاحظه می‌شود افرادی که به وحدت درونی دست یافته‌اند در وحدت بخشیدن به محیط بیرونی (که یکی از مصداق‌های آن خانواده است) توفیق بیشتری دارند و وحدت در خانواده یکی از رموز آرامش آن است.

افزایش اعتماد به نفس



نماز خواندن موجبات افزایش اعتماد به نفس را فراهم می‌آورد. زیرا وقتی آدمی با خدا سخن می‌گوید، از او استعانت می‌جوید، «ایّاک نعبد و ایّاک نستعین؛
[۱۱] تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری میجوئیم»، توان بیشتری را در خود احساس می‌کند که ناشی از اتکای به خدای تعالی است و داشتن چنین نقطه اتکایی باعث افزایش اعتماد به نفس در فرد می‌گردد. او در این حال خود را بسان قطره‌ای می‌داند که با دریا پیوند خورده است.
قطره دریاست اگر با دریاست ور نه او قطره و دریا دریاست
بدین ترتیب درمی‌یابیم که آدمی از خویشتن مفهوم بهتری خواهد داشت و تصور وی از خود در مرتبه بالاتری قرار می‌گیرد و مفهوم خود در نزد او تعالی می‌یابد و این همه موجب افزایش اعتماد به نفس در فرد می‌گردد. از سویی خواندن نماز باعث افزایش موفقیت‌های او در زندگی می‌شود. زیرا نماز، نقش مددرسانی دارد چنان که قرآن می‌فرماید: «استعینوا بالصّبر و الصّلاة؛
[۱۲] از صبر (و استقامت) و نماز (در برابر حوادث سخت زندگی) کمک بگیرید». انسان برخوردار از امدادهای ناشی از اقامه نماز، فردی موفق‌تر است و موفقیت‌های روز افزون، اعتماد به نفس و افزایش آن را در پی دارد و نمازگزاران پیوسته امیدوار به امدادهای الهی هستند. اولیای الهی که خوب نماز می‌خوانند نه می‌ترسند و نه محزون می‌شوند. «الا انّ اولیاء اللّه لا خوف علیهم و لا هم یحزنون؛ [۱۳]به درستی که اولیای الهی نه می‌ترسند و نه محزون می‌شوند» و آدمی که نه می‌ترسد و نه محزون است، از آرایش روانی برخوردار است.
در محیط خانواده‌ای که اعضای آن نماز را بر پا می‌دارند و همگی از اعتماد به نفس خوبی برخوردارند، فضای آرامی حاکم است و اعتماد به نفس یکدیگر را تقویت می‌نمایند. آنان همچون ظروف مرتبطی هستند که به هنگام برداشتن آب از یکی از آن ظرف‌ها، ظرف‌های دیگر جای خالی آن را پر می‌کنند، با این تفاوت که در اینجا، اعتماد به نفس خود آنان کاهش نمی‌یابد. در حالی که وقتی ظرف‌های مرتبط، جای خالی شده آب ظرفی را پر می‌کنند، از میزان کمتری از آب برخوردار می‌شوند.
آن‌ها شکرانه بازوی توانا را به گرفتن دست ناتوان می‌دانند و دست افتادگان را به هنگام ایستادن می‌گیرند و بدین ترتیب آن‌ها که از اعتماد به نفس بیشتری برخوردارند، در محیط خانواده، زمینه افزایش اعتماد به نفس را در دیگر اعضای خانواده فراهم می‌کنند تا آن‌ها هر چه بیشتر استعدادهای خویش را به کار گیرند و به درجه بالاتری از شناخت معبود و عبادت دست یابند و به خود شکوفایی برسند، به نحوی که همه استعدادها و توانایی‌های خویش برای عبادت خدا را به فعلیت برسانند. نماز در این راه نقش مدد رسانی را بر عهده دارد. انسانی که به خود شکوفایی رسیده از آرامش بیشتری برخوردار است. اولیای الهی مصداق بارز چنین حالتی هستند، زیرا توانسته‌اند همه توان خویش را در راه عبادت معبود به کار گیرند.

بالا رفتن عزت نفس



پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نماز را معراج مؤمن دانسته و می‌فرماید: «الصّلاة معراج المؤمن؛
[۱۴] نماز معراج مؤمن است». انسانی که عروج یافته و اوج گرفته است، از عزت نفس برخوردار است. عزت نیز با رفتن به پیشگاه معبود حاصل می‌شود و به تعبیر سعدی انسان جز با رفتن به درگاه الهی عزت نمی‌یابد. عزیزی که هر کز درش سر بتافت به هر در که شد هیچ عزت نیافت
و اگر می‌گویند «عزت‌طلب و بزرگی‌آموز» همه حکایت از آن دارد که آدمی برای عزتمندی خویش ارزش فراوانی قائل است و آن‌ها که نفس خویش را دارای عزت می‌دانند، کمتر تن به خطاها و امور ناپسند می‌دهند. علی (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «من کرمت علیه نفسه ‌هانت علیه شهواته؛
[۱۵] هر کس که نفسش در پیشگاه او ارزشمند باشد شهوات در نزد او خوار است و بی‌مقدار».
کارل راجرز که بنیانگذار روش مشاوره غیر مستقیم است، اظهار می‌دارد، دانش آموزی که از عزت نفس بالاتری برخوردار است کمتر تن به تقلب می‌دهد و نظریه تعهد مکبر حکایت از آن دارد که اگر شخص احساس بی‌آبرویی کند، راحت‌تر تن به ارتکاب جرم می‌سپارد. نماز که آدمی به هنگام ادای آن سر بر آستان معبود می‌ساید و پیشانی خویش را به رسم تواضع و بندگی به خاک می‌گذارد، باعث می‌شود تا موجبات رستگاری انسان فراهم شود. این سجده که خضوع (تواضع بدنی) است و خشوع (تواضع قلبی)، موجبات اعتلای آدمی را فراهم می‌سازد «قد افلح المؤمنون الّذین هم فی صلاتهم خاشعون؛
[۱۶] مؤ منان رستگار شدند، آنها که در نمازشان خشوع دارند» و در اثر بندگی آدمی به مقامی بالا و والا می‌رسد و به قول صائب تبریزی:
ذره به آفتاب رسید از فتادگی بنگر که از کجا به کجا می‌توان شدن
و سعدی رمز برخورداری از فیض را افتادگی دانسته و می‌گوید:
افتادگی‌آموز اگر طالب فیضی هرگز نخورد آب زمینی که بلند است

← تواضع مایه آرامش روانی


پس تواضع در مقابل خالق رمز کمال آدمی است و انسان برخوردار از کمال در همه جا و از جمله محیط خانواده احترام دیگران را پاس می‌دارد و نیاز به داشتن عزت نفس و برخورداری از احترام، به نظر «مازلو» یکی از نیازهای اساسی روانی آدمی است که با تامین آن سلامت روانی انسان تامین می‌گردد به نحوی که او را از تعادل روانی برخوردار می‌سازد. در خانه‌ای که پیر و جوان و کودک و خردسال همه از احترام و عزت نفس بهره گرفته‌اند همه می‌توانند از آرامش روانی برخوردار باشند. در خصوص احترام به پیران و کودکان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌فرماید: «لیس منّا من لم یرحم صغیرنا و لم یوقّر کبیرنا؛ [۱۷] [۱۸] از ما نیست کسی که به کودکان ما ترحم و لطف نکند و بزرگترهای ما را محترم نشمارد». پس در خانه‌ای که همه در برابر معبود متواضعند و حرمت یکدیگر را نمی‌شکنند، همه از عزت نفس برخوردارند و ضمن برخورداری از آرامش روانی تن به جرائم نیز نمی‌دهند اما دور شدن از وادی بندگی و عدم انجام فرایض دینی، آدمی را به بندگی این و آن می‌کشاند و این در اثر نداشتن آگاهی و بصیرت است و اقبال در وصف آنان می‌گوید:
آدم از بی‌بصری بندگی آدم کرد گوهری داشت ولی صرف قباد و جم کرد
گویی از خوی غلامی زسگان پست‌تر است من ندیدم که سگی پیش سگی سر خم کرد
انسان‌های ره یافته جز بر درگاه معبود ازلی سر نسایند و پیوسته به عبادت او می‌شتابند. علی (علیه‌السّلام) فرمود: «لا تکن عبد غیرک لقد جعلک اللّه حرّا؛
[۱۹]بنده دیگری مباش بدرستی که خدا تو را از آزاد آفریده است» و خداوند عزت را از آن خود، رسول خود و بندگان مؤمن خویش می‌داند و می‌فرماید: «و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنین؛ [۲۰] عزت مخصوص خدا و رسول او و مؤ منان است».

منابع:

 

۱. رعد/سوره۱۳، آیه۲۸.   
۲. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۴۵.   
۳. مزمل/سوره۷۳، آیه۶.   
۴. نساء/سوره۴، آیه۴۳.   
۵. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۴۵.   
۶. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.   
۷. اخلاص/سوره۱۱۲، آیه۱.   
۸. یوسف/سوره۱۲، آیه۳۹.   
۹. انبیا/سوره۲۱، آیه۲۲.    
۱۰. آل عمران/سوره۳، آیه۱۰۳.   
۱۱. فاتحة/سوره۱، آیه۵.  
۱۲. بقره/سوره۲، آیه۱۵۳.   
۱۳. یونس/سوره۱۰، آیه۶۲.    
۱۴. کشف الاسرار، ج ۲، ص۶۷۶ .
۱۵. امام علی (علیه‌السلام)، نهج البلاغه، حکمت ۴۴۹.    
۱۶. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۲.   
۱۷. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۹۸.    
۱۸. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۹۶، ص۲۳۱.   
۱۹. امام علی (علیه‌السلام)، نهج البلاغه، نامه۳۱.    
۲۰. منافقون/سوره۶۳، آیه۸.  
۲۱. نحل/سوره۱۶، آیه۹۷.   
۲۲. فتح/سوره۴۸، آیه۴۸.    
۲۳. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۵۶، ص۴۲۹.   
۲۴. آل عمران/سوره۳، آیه۱۵۹.   
۲۵. فاتحة/سوره۱، آیه۵.    
۲۶. قمی، عباس، مفاتیح الجنان، دعای کمیل.    
۲۷. قمی، عباس، مفاتیح الجنان، دعای کمیل.   
۲۸. یونس/سوره۱۰، آیه۶۲.    

و

ویکی فقه

  • علی اصغر کشاورز

نظرات  (۱)

  • پوریا قلعه
  • عالی بود ممنون

    ارسال نظر

    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی
    "قنوت" در ستاد ساماندهی محتوای فضای مجازی ثبت گردیده است.